Love8.me ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ-ਕੋਸ਼
ਨਕਲੀ ਲਿੰਕ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੀਏ?
ਦਿੱਖ ਦੀ ਨਕਲ ਸੌਖੀ ਹੈ; ਪਤੇ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਔਖੀ ਹੈ।
ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ
ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਰੰਗ-ਰੂਪ, ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਲੀ ਸਾਈਟ ਵਰਗੀ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਪਛਾਣਨਾ ਲਗਭਗ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਕੇਤ ਤਿੰਨ ਹਨ: ਪਤੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਫ਼ਰਕ, ਲਿੰਕ ਦਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਕਾਹਲੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਢੰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਠੱਗ ਕਿਸੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਕ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
ਜਾਂਚਣ ਯੋਗ ਸੰਕੇਤ
ਪਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਭਰੋਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ’ਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ .com ਜਾਂ .in ਵਰਗੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਲੀ ਸਾਈਟਾਂ ਅਕਸਰ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲਿੰਕ ਦਾ ਸਰੋਤ ਦੂਜਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਲਾਹ-ਪੰਨੇ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ: ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਦੇ ਕਲਿੱਕ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵੇਰਵਾ ਆਪ ਲੱਭੋ।
ਤੀਜਾ ਸੰਕੇਤ ਕਾਹਲੀ ਹੈ। “ਖਾਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ” ਜਾਂ “ਅੱਜ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ” ਵਰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਤਾ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਦਿਓ।
ਮੋਬਾਈਲ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਅਕਸਰ ਅਧੂਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਤੇ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ’ਤੇ ਟੈਪ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਵੇਖੋ।
https:// ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਸਰਵਰ ਵਿਚਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਈਟ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੈ।
ਆਮ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ
ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ: ਸਾਈਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਅਸਲੀ ਹੈ।
ਅਸਲੀਅਤ: ਦਿੱਖ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ https:// — ਤਿੰਨੇ ਨਕਲੀ ਸਾਈਟ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਪਤਾ ਨਕਲ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਪਤਾ ਅਤੇ ਜੋੜ — ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
| ਸੰਕੇਤ | ਕੀ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਕੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ |
|---|---|---|
| ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ | ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਰਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ | ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ |
| https:// ਅਤੇ ਤਾਲਾ | ਗੱਲਬਾਤ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਸਾਈਟ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ |
ਸ਼ਰਤੀ ਸੁਝਾਅ: ਜੇ ਪਤਾ ਸਹੀ ਹੈ ਪਰ https:// ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਭਰੋ। ਜੇ https:// ਹੈ ਪਰ ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਾਲੇ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ — ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ?
ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ SMS ਜਾਂ WhatsApp ’ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ
- ਆਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਜਾਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ
ਸ਼ਾਇਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ
- ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਾਈਟ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ — ਅਜਿਹੀ ਗਾਰੰਟੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ
ਇਸ ਉਪਾਅ ਦੀ ਹੱਦ
- ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚੀ ਹਰ ਨਕਲੀ ਸਾਈਟ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦੀ।
- ਛੋਟੇ ਕੀਤੇ ਲਿੰਕ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਪਤਾ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚੋ
- .com ਜਾਂ .in ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਲਿੰਕ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਂ ਆਪ ਟਾਈਪ ਕਰੋ।
- ਕਾਹਲੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਰੁਕੋ।
- ਵੱਖਰੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਜਾਂ OTP ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੋ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਸਬੰਧ
ਇਹ ਪੰਨਾ ਕਿਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ — ਸਭ ਇੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
- ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ
- ਨਕਲੀ ਲਿੰਕ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
- ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਕਿਸਮ
- ਆਨਲਾਈਨ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਕਿਸਮ
- ਮੂਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ
- ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ
- ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦੀ ਲੋੜ
- ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਈਟ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਂਚਣੀ
- ਮੁੱਖ ਹੱਦ
- ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਂਚ-ਸੂਚੀ ਹਰ ਨਕਲੀ ਸਾਈਟ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦੀ; ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
- ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ
- ਸਬੰਧਿਤ ਗਾਈਡ
- ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਦਮ
ਆਮ ਸਵਾਲ
ਨਕਲੀ ਸਾਈਟ ’ਤੇ https:// ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ। https:// ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਲੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਈਟ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਕਿੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ?
.com, .in ਜਾਂ .org ਵਰਗਾ ਹਿੱਸਾ ਲੱਭੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਅਸਲ ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਹੈ; ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਾਂਚ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਰੋਤ
- Punjabi Tribune — ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਕਾਂ ਬਾਰੇ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਅਸਲ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ; ਠੱਗ ਕਿਸੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲਿੰਕ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
- Scamwatch (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਰਕਾਰ) — ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਦੇ ਕਲਿੱਕ ਨਾ ਕਰੋ, ਸੰਪਰਕ ਵੇਰਵਾ ਆਪ ਲੱਭੋ — ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਧ।
- Punjabi Jagran — ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ; ਪਾਸਵਰਡ, ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ਖਾਤੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਸਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਸਬੂਤ।