Leiðbeiningar
Fimm mynstur sem liggja undir nánast öllu netsvindli
Umbúðirnar breytast stöðugt en mynstrin gera það ekki. Sá sem þekkir mynstrin þarf ekki að fylgjast með hverri nýrri aðferð, því þær eru allar afbrigði af sömu fimm hlutunum.
Mynstrin fimm
Tímapressa
Frestur sem er að renna út, aðgangur sem tapast, tilboð sem gildir í tíu mínútur. Tilgangurinn er einn: að koma í veg fyrir að þú stoppir og hugsir. Raunveruleg þjónusta þolir að þú takir þér tíma.
Ótti
Reikningurinn er í hættu, brot hefur verið framið, myndefni verður birt. Óttinn er verkfærið og hann virkar sérstaklega vel þegar efnið er þess eðlis að fólk vill ekki ræða það við neinn.
Óvenjuleg greiðsluleið
Gjafakort, rafmynt, millifærsla á einstakling. Þessar leiðir eiga það sameiginlegt að ekki er hægt að taka greiðsluna til baka. Það er nákvæmlega ástæðan fyrir því að þær eru valdar.
Beiðni sem á ekki við
Þjónusta sem biður um lykilorðið þitt, banki sem biður um kortanúmer í gegnum tengil, síða sem vill kennitölu án nokkurrar ástæðu. Enginn heiðarlegur aðili biður um þetta þannig.
Of gott til að vera satt
Ótakmarkaður aðgangur án greiðslu, verðlaun sem enginn keppti um, tilboð sem er margfalt betra en allt annað. Ef reikningsdæmið gengur ekki upp fyrir seljandann er varan eitthvað annað en það sem er auglýst.
Fjárkúgun eftir samskipti á netinu
Þetta er sú tegund sem tengist þessu efni mest beint og hún gengur alltaf eins fyrir sig: samskipti hefjast, myndefni eða skjámyndir eru teknar, og svo kemur krafa um greiðslu gegn því að efnið verði ekki birt eða sent áfram til tengiliða.
Ráðið er eitt og það er skýrt: ekki greiða. Greiðsla stöðvar þetta ekki heldur staðfestir aðeins að aðferðin virki gagnvart þér, og krafan kemur aftur. Geymdu öll samskipti, taktu skjámyndir og tilkynntu málið til lögreglu.
Það er líka rétt að segja það hreint út: þetta kemur fyrir fullorðið fólk sem gerði ekkert rangt, það er skipulögð brotastarfsemi og hún beinist að þúsundum í einu. Skömmin sem er notuð sem verkfæri í þessu er hluti af aðferðinni, ekki eitthvað sem á rétt á sér.
Þegar eitthvað virkar grunsamlegt
- Stoppaðu. Tímapressan sjálf er merkið, svo það að staldra við er rétta viðbragðið.
- Ekki nota tengilinn sem þú fékkst. Farðu beint á síðuna með þinni eigin slóð eða bókamerki.
- Hafðu samband við þjónustuna eða bankann eftir leið sem þú fannst sjálfur, ekki eftir þeirri sem stóð í skilaboðunum.
- Talaðu við einhvern. Þetta er sá hluti sem virkar best og sá sem fólk sleppir oftast, einmitt í málum af þessu tagi.
- Tilkynntu málið, hvort sem eitthvað fór úrskeiðis eða ekki. Tilkynningar eru það sem gerir kleift að stöðva herferðir sem beinast að fleirum.
Hvert er hægt að leita
CERT-IS, netöryggissveit Íslands, tekur við ábendingum um vefveiðar og netöryggisatvik. Lögreglan tekur við kærum vegna fjársvika og fjárkúgunar. Kortaútgefandinn er sá eini sem getur gripið inn í kortafærslu og hann þarf að heyra af málinu strax.
Neytendastofa fer með mál sem varða villandi viðskiptahætti og markaðssetningu hér á landi, og Persónuvernd tekur við kvörtunum sem varða vinnslu persónuupplýsinga. Við erum ekki þessir aðilar og getum hvorki tekið við tilkynningum né veitt ráðgjöf um einstök mál.
Algengar spurningar
Á ég að greiða ef krafist er greiðslu gegn því að efni verði ekki birt?
Nei. Greiðsla stöðvar ekki kröfuna heldur staðfestir að aðferðin virki, og hún kemur aftur. Geymdu samskiptin og tilkynntu málið til lögreglu.
Er þýðingarvilla í skilaboðum merki um svindl?
Hún er sterk vísbending, sérstaklega í íslensku þar sem beygingar hökta strax í vélþýðingu. Hún er samt ekki skilyrði — vandaðar falsanir eru til og verða algengari.
Getur einhver séð hvað ég geri og notað það gegn mér?
Sá sem hefur aðgang að tækinu þínu getur það. Netveitan sér lén en ekki innihald. Skilaboð sem fullyrða að einhver hafi fylgst með þér í gegnum myndavélina eru hins vegar nánast alltaf innantóm hótun sem er send í massavís.